Agradecementos participación Día Mundial dos Océanos (08 de Xuño)

Desfrutamos da proxección do documental “A Mar do Fin do Mundo: Marcados para sobrevivir”. Un documental gravado nas nosas augas onde se expón a fermosura somerxida á vez que se amosa a gran labor científica que se fai para conservala.

    Con nós estivo Jose Irisarri, produtor do documental, quen se quedou ata o final e contestou as preguntas de todos nós. Sen dubida una contribución marabillosa, xa levábamos 40 minutos de debate a aínda quedaban preguntas no tinteiro. Foi xenial ter a unha persoa con máis de 4000 mergullos ás súas costas e xa 40 anos traballando no sector que nos contase anécdotas e destapase curiosidade sobre o mundo mariño.

Penso que todas e todos os que asistimos quedamos encantados coa proxección, dende descubrir como se fan mostraxes de seguimento de quenllas ata ver centolas recorrer centos de quilómetros cos seus enormes peiteados dignos da mellor alfombra vermella. A min ponme moi leda descubrir que existe este gran interese polo noso mar, por como se conserva e por saber que se pode ou debe facer para evitar o seu deterioro.

    Creo que tampouco quedou sen protagonismo Rena Ortega, quen nos amosou un gran abanico do seu traballo como ilustradora, principalmente baseado nos océanos. Vos deixo aquí a súa foto para que vaiades engadindo estas marabillosas obras á vosa lista.

Con iso non me queda máis que agradecer a estas dúas persoas, sen elas este evento non sería posible.

    Tamén quixera agradecer a Luis Álvarez, por facilitarnos de novo o sistema de son, a Faustino por prestarnos o auditorio dos PP. Capuchinos durante toda a xornada. Así como a Alfonso Mandado (UVIGO) e Nuria Rodríguez (Concelleira de Medioambiente-Concello de Vigo) polo seu apoio e colaboración para este acto.

E por último, aos 68 asistentes, que estiveron atentos e activos durante o acto! Espero que poidamos seguir compartindo momentos coma estes 😊

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente

**Tedes algunhas fotos aquí** 

Agradecemento Limpeza de Praias (06 de Xuño)

 Queremos dar as grazas a tódalas persoas que participáchedes onte na limpeza de praias.

Dende a desembocadura do río Mougás no concello de San Miguel de Oia ata as marismas preto da parroquia de Salcidos, 40 persoas andiveron durante toda a xornada apañando todo o lixo que poideron.

Adicamos máis esforzo a primeira das praias, a desembocadura do Mougás, porque, o non ser zona de praia turística, os concellos non derivan esforzos a recollida de lixo nestas áreas. Só aquí nos atopamos todo o que podedes observar na fotografía, a maioría plásticos, pero tamén algún vidrio, textiles, e ata rodas.

Isto só deixa en evidencia que non está todo feito. A pesar de que a labor dos concellos cas brigadas de limpeza de praias na época estival é moi importante, quero recordar que o máis importante é tirar menos e levar a cabo unha boa xestión dos residuos.

Iso sí, o traballo mereceu a pena o ver o resultado 😊

No resto da xornada atopamos un pouco de todo, dende alfombras e colchóns ata cordas, pasando por envases, colillas, vidrio, escombros, utensilios hixiénicos, seguido de un longo etc.

Gustaríanos agradecer a colaboración aos concellos de San Miguel de Oia e A Guarda por recoller e xestionar os refugallos apañados durante esta xornada.

Tamén agradecer a Manuel por vir con nós e ilustrarnos coa súa sabiduría sobre a zona (non vos perdades a súa web “El Naturalista cojo) e a Kiko, socio do club, por colaborar persoalmente en toda a organización da saída.

Tamén dar os máis sinceiros agradecementos a Manuel de Tamuxe Kayaks por colaborar con nós deixándonos os kaiaks a metade de prezo para que todos e todas puidéramos desfrutar desos maravillosos 7km remontando o río Miño e o río Tamuxe, unha ruta fermosísima.

Así mesmo, agradecer a Jose Irisarri e Rena Ortega por compartir con nós este día tan especial deixándonos moitas ganas de falar con eles mañá, día Mundial dos Océanos, ás 8pm no auditorio dos PP Capuchinos. Cita que temos gardada para asistir a proxección do documental “O Mar do fin do mundo: Marcados para sobrevivir”. Deixo aquí a noticia que contén o trailer porque non ten perda.

Vos deixo AQUÍ o link cas fotografías que sacamos durante a saída do domingo.

 Moitísimas grazas a todos por participar!

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente.

DÍA MUNDIAL DOS OCÉANOS (6/8 de Xuño)

 

Recordatorio Actividades

Domingo 6 de Xuño

Grupo de andaina:

Comezaremos a marcha 3km antes de A Garda camiñando sempre pegados á costa ata chegar a desembocadura do Miño en Camposancos. Durante o traxecto iremos recollendo plásticos edemais “obxectos perdidos” que atopemos. Despois completaremos a xornada cun percorrido cheo de marabillosas vistas que nos levará a subir ao Monte de Santa Trega para descender cara A Garda.

Grupo de kaiak:

Comezaremos camiñando no estuario do río Miño, en Salcidos, ata a mesma desembocadura do río en Camposancos. Durante o percorrido apañaremos calquera tipo de lixo que se atope preto do río, nas marismas, no pinar ou na praia. Sobre as 14h. Nos dirixiremos o punto de encontro cos kaiaks, na praia da Armona, para dar comezo a segunda parte da xornada remontando o río Miño que nos levará sobre 2 horas e onde tamén levaremos bolsas para ir apañando o que atopemos na ribeira do río. Lembrade levar traxe de baño e calzado que se poida mollar, a roupa quedará no bus.

Para ambos grupos o autobús sairá ás 9:00 dende la Plaza de España.

Sección Infantil:

Os nosos compañeiros máis pequenos poderán axudar en todo o tramo de recollido de lixo a pé que fará o grupo do Kaiak para chegar ata a Praia do Muíño onde decidirán quedarse ou camiñar un tramo máis de costa antes de regresar a casa.

Facilitaranse bolsas e luvas para as labores de limpeza

Martes 8 de Xuño

Nos xuntaremos todos no Auditorio dos PP Capuchinos (Vázquez Varela, 15) ás 20h para desfrutar do excelente documental ““O Mar do Fin do Mundo: Marcados para sobrevivir” onde nos acompañará o seu produtor Jose Irisarri. Nese mesmo espazo tamén contaremos coa presencia da ilustradora mariña Rena Ortega.

NON PERDADES ESTA DATA!




Día Mundial dos Océanos: Quedan poucas prazas!

 

6 e 8 XUÑO:

Queremos recordarvos que aínda quedan prazas para a actividade do día 6 de xuño.


Sairemos ás 09:00h. en bus dende a Praza de España para chegar ao concello da Guarda cara ás 10. Alí nos dividiremos en dous grupos, dependendo de se prefiren facer ruta a pé ou en kaiak.

O primeiro grupo camiñará dende as proximidades da praia de Fedorentos ata o comezo da praia de Camposancos, onde se reunirá co outro grupo que virá pola mesma praia camiñando en sentido contrario.

Alí xuntaremos os refugallos recollidos nos dous traxectos e faremos un breve descanso para comer. Ás 14:00h. os dous grupos volveránse  dividir para facer a ruta a pé cara a Santa Trega ou disfrutar do río Miño na ruta en kaiak.

Unhas tres horas máis tarde reunirémonos de novo no autobús para regresar a Vigo.

Recordamos aos participantes que vaian no kaiak que leven traxe de baño, roupa de recambio e calzado que se poida mollar. Neopreno non fará falta e os kaiaks levarán un pequeno barril estanco para gardar as pertenzas de cada un.

A LISTA ESTÁ ABERTA ATA O DÍA 3 DE XUÑO! QUEDAN POUCAS PRAZAS!

Aquí tamén aproveito para recordar a actividade do día 8 de xuño onde se proxectará o documental O Mar do Fin do Mundo: Marcados para sobrevivir” ás 20:00h. no auditorio dos PPCapuchinos (Vázquez Varela 15, Vigo).

Ese mesmo día o produtor do documental, Jose Irisarri, virá a contestar a todas as vosas preguntas e dúbidas e falaranos do seu próximo proxecto, sempre en prol da conservación das nosas rías.

Ademais gozaremos da presenza de Rena Ortega, ilustradora mariña, que terá un pequeño posto de venda para quen desexe adquirir algunha das súas ilustracións e coñecer o seu traballo.

Aquí vos deixo o cartel da actividade e vos invito a ollar a entrada anterior do blog onde falamos deste día tan especial con máis de detalle.



VIDE COÑECER O NOSO MUNDO SUBMARINO!

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente. 

Día Mundial dos Océanos

 

O día 8 de Xuño foi declarado pola ONU Día Mundial dos Océanos baixo o lema de “Nuestro Océano es nuestro futuro”.

Exemplar de Sepia oficinalis nas augas da Ría de Vigo

O propósito deste día é concienciar á poboación sobre as consecuencias que a actividade humana ten sobre os océanos e acadar unha xestión sostible dos nosos mares.

Pero, por qué habemos de preocuparnos polos océanos? O océano cobre o 70% da superficie terrestre. Debido á súa circulación, ten un papel fundamental na regulación da temperatura na Terra permitindo que nós nos aloxemos nela. Pero non só iso, os océanos absorben máis do 30% do CO2 que se emite a nivel global1 e aportan máis da metade do osíxeno que respiramos, todo grazas ao papel fundamental dos organismos que conforman a base da cadea trófica. Non obstante, o aumento progresivo das emisións de CO2 están a provocar que o equilibrio químico das masas de auga se modifique cara a unha acidificación oceánica cada vez máis acusada (o océano xa é un 30% máis ácido hoxe do que era na época preindustrial2). Isto obriga a millóns de organismos a terse que adaptar á nova situación e pon en perigo unha cadea trófica escollida durante millóns de anos de evolución.

Para frear este fenómeno, no cume de París estableceuse que o aumento de temperatura non debería sobrepasar os 1.5ºC respecto a época preindustrial (agora estamos 1.2ºC por riba, ver entrada anterior no blog), con isto establecéronse tamén as reducións pertinentes en emisións de gases de efecto invernadoiro.

Por outro lado, non hai dúbida de que o Océano é unha gran fonte de alimentos. Non obstante, dende a metade do século XX as frotas pesqueiras teñen que investir 5 veces máis esforzo para obter o mesmo número de capturas (FAO3). Qué nos amosa este dato? Que cada vez hai menos peixes no mar. A sobrepesca e a sobreexplotación dos recursos mariños está facendo que as redes tróficas dos ecosistemas se desequilibren. O consumo desmesurado de especies que se atopan na cima da cadea trófica, grandes depredadores coma o atún ou o peixe espada, ten efectos de cascada trófica que non vemos, isto é, efectos en tódolos demais elos da cadea.

A investigación científica que permita coñecer con exactitude os ciclos reprodutores das especies no seu medio natural, así coma xerar bases de datos globais con censos de abundancia de cada especie, é unha ferramenta fundamental para que poidamos seguir extraendo os recursos do medio mariño dun xeito sostible, o que vén significando que “o pan de hoxe non sexa fame para mañá”.

Sen dúbida, son os gobernos e as alianzas globais os que, na miña opinión, deben establecer gobernanzas con leis que se fagan cumprir. Non é momento de facer a vista gorda. É necesario establecer unha regulación no océano ao completo, non só nas augas nacionais de cada país. Para acadalo, preténdese establecer un “Pacto dos Océanos” impulsado pola ONU. Aínda que, parece mentira que representando tanta superficie do planeta e dependo dos océanos como dependemos, este tratado aínda non estea completamente posto en marcha.

Dende o Club Peña Trevinca, en colaboración coa Universidade de Vigo, queremos apoiar co noso gran de area a este día.

O noso cometido é achegar as nosas rías á poboación que temos mais preto. Sóese dicir que un ecosistema que non se coñece non se conserva, e por elo queremos que todos sexades partícipes das actividades que temos propostas para este día.

Comezando o domingo día 6 de xuño, faremos unha recollida de lixo na Praia de Camposancos (pode modificarse dependendo da xestión de residuos do concello de A Guarda) e posterior ruta en kaiak polo Río Miño coa colaboración da empresa Kayaks Tamuxe.

Para continuar, o martes 8 de xuño as 20h. no auditorio dos PP. Capuchinos (Vázquez Varela 15), proxectarase do documental “O mar da fin do mundo: Marcados para sobrevivir” coa participación do seu produtor, Jose Irisarri, quen se prestará a contestar a tódalas dúbidas e curiosidades que teñades sobre o documental e nos presentará o seu novo proxecto en prol da saúde dos océanos.

Aquí vos deixo o tráiler do documental, non lle perdades ollo a fermosura das nosas rías e a importancia do labor científico enfocado cara a conservación das mesmas.

Ese mesmo día tamén lle faremos un oco a ilustradora Rena Ortega quen virá ensinarnos as súas marabillosas ilustracións sobre o mundo mariño. Alí mesmo poderedes mercar parte do seu traballo.

Déixovos para finalizar o cartel da actividade deseñado pola artista que podedes difundir ao voso antollo.

Un saúdo e vémonos no mar!

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente

RED NATURA 2000 + NOVO LOGO

A Rede Natura 2000 é una rede europea de espazos naturais protexidos creada para a conservación da biodiversidade. España é o país europeo que máis territorio aporta a esta rede. Pero, a pesar de que 4 de cada 5 persoas vivimos preto dun destes espazos, a maioría de nós descoñece esta clasificación e o obxectivo que persegue. Só en Galiza temos zonas tan importantes como a Baixa Limia, a Ribeira Sacra, O Courel, áreas do Baixo Miño e Carnota.

Os plans de xestión que regulan estes espazos son densos e complexos, porque teñen en conta as características concretas de cada un dos ecosistemas pero precisamente este punto é un dos mellores aliados para evitar a perda de hábitats.

O feito de que as actividades humanas non estean demasiado restrinxidas dentro destas áreas obríganos a buscar un equilibrio entre o desenvolvemento rural e a preservación do ecosistema a longo prazo. Un obxectivo totalmente necesario.
Sen embargo, actividades tan intrusivas coma a implantación de mega parques eólicos están permitidas dentro desta categoría. 

Desde aquí loitamos para que os plans de avaliación ambiental aos que se deben someter estes macroproxectos sexan moi exhaustivos, a fin de impedir a fragmentación dos ecosistemas nos que se emprazan. 

A natureza apórtanos saúde e beneficios directos ao noso desenvolvemento, debemos facer ver que un equilibrio entre a especie humana e o seu ambiente é tan necesario coma posíbel.

Aproveitamos tamén para presentar o logo da Sección de Medioambiente. A intención na súa creación foi manter a esencia do club e á vez mostrar os elementos esenciais que conforman calquera ecosistema: luz, sustrato e auga.


¡Este foi o resultado, esperamos que sexa do voso agrado!

ALERTA MEDUSAS?

 

Alguén paseou pola praia nos últimos dous meses? Se o fixestes, decatariádesvos de que a beira do mar estaba chea destes organismos xelatinosos que se mostran na imaxe.


Fotos de dous exemplares de medusa tomadas na Praia de Samil, Vigo.


É a Carabela Portuguesa (Physalia physalis), a mal denominada medusa. En realidade, esta especie non é unha medusa senón un conxunto de individuos, denominados pólipos, especializados en distintas funcións coma flotar, cazar, dixerir e reproducirse.

Este superorganismo habita normalmente nas augas abertas de todos os océanos do mundo, especialmente en augas cálidas, pero ten unha peculiaridade que a fai moi vistosa: ten unha parte superior xelatinosa que se infla ou desinfla ao antollo do individuo, actuando de vela e permitíndolle desprazarse co vento, mentres que o resto do seu corpo queda somerxido a fin de atopar algo para comer. Podedes observalo no seguinte video.


Video onde se mostra una Carabela Portuguesa dispoñéndose a navegar. Fonte: Tomás Leandro Anllo.

As medusas, en xeral, teñen pouco interese comercial pero representan un perigoso obstáculo para os bañistas e o turismo de sol e praia cara ao verán. As partes especializadas na caza de presas, os tentáculos, poden chegar a ser incriblemente largas no caso desta especie, de ata máis de 40 metros, e en caso de contacto poden ocasionar graves problemas tanto no humano coma no resto dos animais.

Os fortes ventos do sur que azoutaron as costas galegas nos últimos temporais, provocaron que estes veleiros chegasen ás nosas costas quedando atrapados nas zonas de arribazón da praia cando baixa a marea. Pero cabe destacar que a Carabela Portuguesa non foi a única especie deste grupo de organismos que por aquí se paseou. Nas costas de A Coruña a presenza de Velella velella, máis pequena e moito menos perigosa, tamén chamou a atención de bañistas e medios de comunicación.

Preguntarédesvos se isto é habitual. Se sempre chegaron ás nosas costas ou se ten relación algunha co quecemento global. Estas son algunhas das cuestións que se me presentaron cando a miña cadela atopou unha destas especies, no tan concurrido paseo de Bouzas, a mediados de xaneiro. Ademais da curiosidade, tamén me levei o susto e a factura do veterinario…

As medusas pasan a maior parte da súa vida mar adentro, onde serven de alimento principalmente para tartarugas mariñas e peixes de gran tamaño, coma o atún ou o peixe espada, pero tamén para outros organismos xelatinosos ou algunhas aves inmunes ao seu veleno. Estes depredadores demostraron ser capaces de controlar a poboación de medusas sen problema a excepción dos episodios de grandes proliferacións (“blooms) que soen ocorrer cara ao verán co aumento da temperatura das augas.

A día de hoxe a presenza destes organismos nas praias faise difícil de despreciar. Cada vez máis a comunidade científica avoga por sinalar ás actividades de carácter antropoxénico como a principal causa destas aparicións.

Figura onde se mostra que os tres motivos máis citados pola comunidade científica causantes da maior proliferación de medusas son a eutrofización, o cambio climático e a sobrepesca. Fonte: Pitt et al. 20181

No gráfico de arriba vese que a contaminación dos ecosistemas con aportes excesivos de nutrintes, eutrofización, pode ser unha das principais causas xa que baixa de xeito considerable as porcentaxes de osíxeno das augas, facendo que non todas as especies se sintan cómodas pero as medusas sí.

Tamén cabe pensar que a maior frecuencia de eventos meteorolóxicos extremos directamente relacionados co cambio climático, pode alterar o equilibrio ecolóxico destas poboacións. Aínda non hai estudos científicos que atopasen suficientes probas para relacionar as proliferacións de medusas co quecemento da superficie oceánica a nivel global1, se ben é certo, que atoparo relación directa con eventos extremos e non predicibles coma a NAO2(Oscilación do Atlántico Norte).

Por outro lado, a sobrepesca de especies de gran tamaño, especialmente das de alto valor comercial como as dúas xa comentadas, merman de xeito considerable a poboación de depredadores naturais deixando que aumente, polo tanto, a das presas.

De momento, a presenza de medusas nas praias non fixo estragos biolóxicos nin económicos importantes, polo que este feito non debe ser considerado alarmante. Hai que ter en conta que a retirada masiva destas especies podería causar estragos nas relacións tróficas no mar (así coma a retirada de Posidonia oceánica nas praias de Baleares, asunto que deixamos para outro momento) polo que a mellor solución, na miña opinión, consistiría en seguir protexendo os seus depredadores, cada vez máis ameazados, de xeito que a súa poboación se autorregulase de maneira natural, quedando controlada así a súa aparición nas costas. Así mesmo, alertar a bañistas e paseantes cada vez que unha destas proliferacións se faga visible pode axudar a que o problema non se faga maior.

Gustaríame recalcar que, a día de hoxe, os estudos científicos encamiñados a investigar e predicir a aparición de medusas nas nosas costas non son demasiados polo que vos animo a seguir recolectando datos da súa presenza e subir unha proba a esta páxina web onde todos os cidadáns podemos axudar a que se siga facendo ciencia en España cos limitados fondos de investigación dos que gozamos.

Cristina Fernández González.

Artigos consultados:

1 Pitt, K.A.; Lucas, C.H., Condon, R.H., Duarte, C.M.;Steward-Koster, B. (2018) Claims that anthropogenic stressors facilitate jellyfish blooms have been amplified beyond the available evidence: A systematic Review. Front. Mar. Sci. 5:451. doi: 10.3389/fmars.2018.00451

2 Prieto, L.; Macias, D.; Peliz, A.; Ruiz, J. (2014) Portuguese Man-of-War (Physalia physalis) in the Mediterranean: A permanent invasion or a casual appearance? Sci. Reports 5:11545 DOI: 10.1038/srep11545


¿PODEMOS CAMBIAR OS NOSOS HÁBITOS PARA REDUCIR AS EMISIÓNS DE CO2?

    O ano 2020 supuxo un cambio de estilo de vida para a maioría de habitantes do planeta, aprendemos a quedar na casa, a viaxar menos e a apreciar o que temos máis preto.


    Hai un proxecto denominado en inglés ‘Global Carbon Project1 no que, ano tras ano, colaboran científicos de todo o mundo para poñer número ao total das emisións de gases de efecto invernadoiro producidos pola queima de combustibles fósiles. A intención deste proxecto é amosar e predicir, baixo distintos escenarios, a qué nos enfrontamos nos vindeiros anos de non frear a queima de combustibles fósiles e a deforestación.

A 11 de decembro de 2020, menos dun mes para rematar o ano, publicábanse as estimacións de emisións dese ano. O dato constataba a emisión de 34 xigatoneladas (Gt) de CO2, 2.4Gt menos que no ano 2019. Esta diminución non cabe menosprezala xa que, a pesar de ser un número difícil de imaxinar na nosa cabeza, é a caída de emisións máis grande dende que se teñen rexistros, comparable á caída rexistrada durante a 2ª Guerra Mundial2.

Os períodos de corentena establecidos nos grandes emisores de gases de efecto invernadoiro (EEUU, Europa, India e China) levaron a que a mediados do ano pasado as emisión xa fosen un 17% menos que as rexistradas en 2019. No gráfico de abaixo amósanse as reducións, en valores negativos, para as distintas áreas mencionadas durante o 2020 en comparación cos tres anos anteriores.

Emisións anuais de CO2 para todo o planeta (en negro), EEUU (azul), Europa (azul escuro), India (amarelo) e para o resto do mundo (gris). Datos procedentes de Global Carbon Project e gráfico por Carbon Brief2

    E, para os curiosos, nesta magnífica animación vese como foron diminuíndo as emisións durante o ano 2020 en todas as rexións do mundo, comezando por Asia que foi a primeira en “pechar” e alcanzando o pico máximo de reducións mundiais en abril.


Animación da redución de emisións de CO2 durante o 2020. A paleta de cores amosa o porcentaxe de diminución respecto a 2019. Animación por Simon Evans3 para Carbon Brief.

    Non obstante, hai que recalcar que esta redución vén directamente relacionada cun parón da economía a nivel global; é ben certo que, tras períodos de ralentización do sector industrial, a subida posterior pode ser moi abrupta e aínda máis grande do que cabería esperar. Iso mesmo ocorreu tras o receso de 2009. No gráfico de abaixo obsérvase como a posterior subida na taxa de emisións de combustibles fósiles a comezos do 2010 foi rápida e abrupta para volver a equilibrarse posteriormente entre 2014-2016.

O 2019 desenvolveuse cun patrón de emisións plano, isto é, constante e sen aumentos respecto ao ano anterior. Para saber se tras o 2020 os principais países produtores seguirán co seu compromiso de establecer constantes as emisións de gases de efecto invernadoiro, non colaborando así co abrupto pico de emisións, a pesar da crise económica á que se enfrontan, aínda precisamos de un par de anos máis.

Emisións anuais procedentes da queima de combustibles fósiles para o periodo 1959-2020. Os datos de 2020 son preliminares posto que o número oficial aínda non se atopa calculado. Datos procedentes de Global Carbon Project1 e gráfico por Carbon Brief2.

    Se queremos unha boa noticia, un punto a ter moi en conta para saber se “o estamos facendo ben” é fixarnos non só no dato absoluto de emisións senón nas emisións per cápita. Cada vez somos máis neste planeta pero o valor das emisións total dividido entre cada un de nós durante a última década mantívose relativamente estable2. Isto quere dicir que pouco a pouco imos facendo a transición cara a fontes de enerxía distintas da queima de combustibles fósiles.

Volvendo ao tema principal, aínda que a caída de emisións nun só ano non freará o quecemento global de golpe, é unha oportunidade única para plantearnos se podemos cambiar os nosos hábitos cotiáns e facer presión política de carácter medioambiental.

Para frear o quecemento global por baixo dos 2ºC de diferencia coa época preindustrial (agora estamos 1.2ºC por encima) e mitigar os seus efectos, a comunidade científica avoga por unha redución sostida de 1-2 Gt de CO2 por ano durante os seguintes 20 ou 30 anos4. Estas accións deben levarse a cabo por compromisos políticos que obriguen aos sectores da industria que máis emiten (enerxía, industria, transporte terrestre, construción e aviación4) a innovar co uso de enerxías renovables. Aínda que estes sectores poñen de manifesto o limitado potencial que teñen as accións individuais para frear radicalmente as emisións, podemos axudar tamén individualmente cambiando parte dos nosos hábitos no día a día.

Como exemplo, algo moi evidente é a procedencia dos produtos de primeira e segunda necesidade que consumimos. No seguinte gráfico as frechas amosan a traxectoria que seguen os produtos dende onde son producidos ata onde son consumidos. Parece contraditorio que unha globalización con cantidade de beneficios estea levándonos a esquecer o produto local e a apoiar a grandes empresarios en vez de facelo cos nosos veciños.

Fluxos de CO2 en Gt dende o lugar de produción ata o lugar de consumo dos bens e servizos que se consumiron en 2011. Fonte: Peters et al. 20125.

    Neste ano, tamén se puxo de manifesto que non fai falta marchar a Costa Rica para desfrutar das praias nin a Nepal para desfrutar das montañas. Entendemos que a nosa terra e o que temos máis preto abondan para percorrer preciosas paisaxes e ter boas conversacións. Reducir ou cambiar o programa das vacacións de verán tamén serve de exemplo para contribuír a reducir a nosa pegada de carbono.

    Con todo isto, eu inclínome por seguir reducindo as emisións per cápita cada ano. Para quen teña ganas de afondar no tema, déixovos aquí o enlace dunha curiosa reflexión que fixo unha compañeira científica da UVIGO sobre a relación Coronavirus-Clima.

A vogal de medioambiente, Cristina Fernández González

    Referencias bibliográficas
1Global Carbon Project (https://www.globalcarbonproject.org/index.htm)
2Carbon Brief, Clear on Climate. Article by Robert Mcsweeney and Ayesha Tandon  (https://www.carbonbrief.org/global-carbon-project-coronavirus-causes-record-fall-in-fossil-fuel-emissions-in-2020)
3Carbon Brief, Clear on Climate. Article by Simon Evans (https://www.carbonbrief.org/daily-global-co2-emissions-cut-to-2006-levels-during-height-of-coronavirus-crisis)
4Le Queré, C., Jackson, R. B., Jones, M. W. Smith, A. J. P.,Abernethy, S., et al. (2020) Temporary reduction in daily global CO2 emissions during the COVID-19 forced confinement. Nature Climate Change 10, 647-653.
5Peters, G. P., Davis, S. J., Andrew, R. (2012) A synthesis of carbon international trade. Biogeosciences, 9, 3247-3276.





Día Internacional das Montañas (#MountainsMatter)

    Con motivo da celebración do Día Internacional das Montañas, do 11 de decembro, esta entrada do blog vai adicada a elas.

Vistas dende Peña Ubiña, Asturias-León.

     As montañas son as formacións máis lonxevas que habitan no noso planeta. Son antollos xeomorfolóxicos que están en continuo cambio. Érguense, préganse, repréganse, erosiónanse, estíranse e desmorónanse debido ás tensións ás que están sometidas pola dinámica terrestre.

Poden elevarse escasos metros sobre o nivel do mar ata case alcanzar a estratosfera, cubrindo o 27% da superficie da Terra. Condicionan a vida dos animais e plantas que nelas habitan, pero tamén o clima de todo o planeta. Dende elas parten os grandes ríos que nos aportan case o 80% da auga doce que desfrutamos.

A temática deste ano no Día Internacional das Montañas é a biodiversidade. Temática moi acertada, na miña opinión, no contexto de cambio climático no que nos atopamos.

Por biodiversidade enténdese a cantidade e variedade de organismos vivos que habitan na Terra, dende organismos microscópicos ata os seres coa maior intelixencia coñecida. Tamén fai referencia á variedade de ecosistemas existentes. Un destes ecosistemas é o denominado “ecosistema de montaña”.

Calquera que subira una montaña (e non ten por que ser de máis de 5000 metros) darase conta que as condicións de vida nelas non son doadas. A dura climatoloxía, moi variable, forza ás especies a desenvolver adaptacións específicas para os climas de montaña o que dá lugar a unha alta porcentaxe de endemismos.

Como se pode observar no seguinte gráfico1, a pesar de ocupar unha superficie moito menor que outros ecosistemas de máis baixa altitude, as montañas son o fogar para o 85% de especies de anfibios, aves e mamíferos.

Neste gráfico1 amósase a  porcentaxe de especies de mamíferos, aves e anfibios que viven nas montañas en comparación cos demais ecosistemas de altitudes baixas.

    Pero, desgraciadamente, estes ecosistemas están en risco. O cambio climático está considerado como unha das presións principais que impulsan a perda de biodiversidade no mundo. O quecemento global, as prácticas de agricultura intensiva, as minerías a ceo aberto e a deforestación teñen un forte impacto sobre estas paisaxes. A degradación de estes ecosistemas forza a moitas especies de animais a migrar (incluíndo aquí a especia Homo sapiens) e ás vexetais a desaparecer, forzadas polos cambios de temperatura, humidade, aparición de especies exóticas invasoras, e un longo etcétera. De feito, pódense facer cálculos aproximados do ritmo de extinción de especies baseados no coñecemento actual sobre a evolución da biodiversidade no tempo, e o que se ve é que estamos a un ritmo moito máis elevado que o promedio dos últimos 10 millóns de anos2.

Cabe mencionar que as montañas tamén teñen un importante papel no tocante aos servicios ecosistémicos que ofertan (como o ser humano se beneficia directamente delas), e van dende ser fonte de alimentos (colleitas, gando, plantas medicinais, etc.) ata actividades turísticas pasando pola industria das fibras téxtiles ou da madeira. A estimación da cifra exacta de canto diñeiro sae das montañas non é sinxela de calcular, pero estou segura de que non ha de ser pouco.

Aproveitando un dos servicios ecosistémicos das montañas, aquí amoso unha foto do Parque Nacional de Torres del Paine (Chile) cun fermoso raposo paseando conmigo ben cedo de mañá.

    Dende que a ONU creou esta data o “Día Internacional das Montañas”, os medios de comunicación e as redes socias fixéronse eco mediante o uso de #MountainsMatter (as montañas importan) e pouco a pouco foron xurdindo novas iniciativas de conservación por todo o mundo impulsando tamén as publicación científicas e o desenvolvemento de novas ferramentas estratéxicas, como a ben coñecida rede ecolóxica Red Natura 20003.

    Conservar estes ecosistemas, así coma todos os do planeta Terra, está nas nosas mans. Neste enlace4, a Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a agricultura (FAO) aconséllanos 10 accións para levar a cabo durante a vindeira década e frear a perda de millón de especies. Claro que, nesta estratexia os primeiros que se teñen que vencellar son os políticos que gobernan o mundo.

A vogal de medioambiente, Cristina Fernández González.

Referencias bibliográficas e artigos relacionados:

1. Rahbek, C.; Borregaard, M.K.; Colwell, R.K.; Dalsgaard, B.; Holt, B.G.; et al. Humboldt’s enigma: What causes global patterns of mountain biodiversity? Science 365 DOI: 10.1126/science.aax0149

2. https://news.un.org/es/audio/2019/05/1455501#:~:text=La%20tasa%20global%20de%20especies,ya%20est%C3%A1n%20%E2%80%9Cgravemente%20alterados%E2%80%9D.

3. https://www.efeverde.com/noticias/ecosistemas-montanosos-ecologia/

4. https://www.decadeonrestoration.org/strategy

5. https://www.un.org/es/observances/mountain-day

https://www.arcgis.com/apps/Cascade/index.html?appid=cc7af0c3473c4128935e07b1cc824752

O EUCALIPTO, VECIÑO DOS MONTES GALEGOS

    Ultimamente ronda moito o nome desta árbore polas redes sociais, e por iso imos pegar un brinco do mar das Illas Cíes (entrada anterior no blog) cara os montes Galegos.

Fonte: Victor Mejuto, 2018, na Voz de Galicia.

    Tras os incendios de 2017, o Concello de Teo, en Coruña, solicitou a inclusión das especies do xénero Eucalyptus no catálogo español de especies Exóticas invasoras a fin de describir os efectos nocivos que provocan no ecosistema natural e controlar mellor a súa expansión. Nese momento a solicitude foi recollida por o Ministerio de Agricultura e o seu comité científico. A resolución denominou ás especies do xénero Eucalyptus como invasoras e animou ao veto de plantación das mesmas así coma o control das plantacións xa existentes (CC 30/2017).

Sen embargo, poucos meses máis tarde, as accións non se levaron adiante, e un informe elaborado pola “Subdirección General de Desarrollo Rural y Política Forestal” declarou que o eucalipto “é unha especie controlada, adaptada o seu entorno e unha fonte de ingresos para os seus agricultores (…) ademais non coloniza espáceos non controlados (…) e non existen evidencias científicas que certifiquen un comportamento biolóxico invasor”. 

Aínda que teño serias dúbidas respecto a primeira e as dúas últimas afirmacións, o resto teñen parte de certas. Imos analizar un pouco estas declaracións:

É certo que o eucalipto leva tantos anos na nosa terra que xa se pode considerar unha especie adaptada ao entorno. Pero isto non quere dicir que o entorno se adapte a ela.
O seu rápido crecemento e alta capacidade de adaptación fixo desta árbore unha ferramenta ideal para a industria madereira, sen embargo, hai características da súa fisioloxía que a fan prexudicial nun ecosistema onde non existiría de maneira natural. Algunhas delas son 1) a difícil descomposición das follas. É un dos problemas máis graves xa que, debido a súa composición química, non existen nos bosques galegos invertebrados nin organismos descompoñedores capaces de consumilas1; e isto tamén ten efecto cando as súas follas caen nos ríos supoñendo o empobrecemento das cadeas tróficas acuáticas2 incluso en lugares afastados das plantacións; 2) debido o seu rápido crecemento xeran un maior empobrecemento de nitróxeno no solo así coma un desequilibrio hídrico, xa que precisan de moita auga, o que ten repercusións directas no crecemento doutras especies3 e 3) o seu contido de sustancias alelopáticas forzan a outras especies a crecer en áreas apartadas da súa influencia4
Polo tanto, non, o ecosistema de aquí non está adaptado a estas especies.

É unha fonte de ingresos, iso non se pode negar. O 32% da madeira consumida polas papeleiras españolas é de eucalipto e 2/3 deses eucaliptos proceden dos montes galegos. A industria madeireira galega move miles de millóns de euros ao ano de modo que poñer máis trabas (non é que haxa moitas) e controis as súas plantacións podería supoñer unha baixada económica neste sector.

E por último, estamos a falar dunha especie controlada que non coloniza espáceos non controlados? Precisamente as características expostas no primeiro punto fan do eucalipto unha árbore especialmente áxil na colonización de espazos abertos, sobre todo tralos incendios que deixan un baldío perfecto para ser aproveitado. Ben é certo que a súa dispersión natural é escasa debido aos poucos metros que alcanzan as sementes dende a árbore, non obstante, a especie non está controlada porque as súas plantacións tampouco o están.

Relativo a este último punto, cabe mencionar que existe unha lei que regula as plantacións de máis de 5 hectáreas (50.000 m2) (Lei 7/2012 de Montes de Galicia), pero isto non supón máis que solicitar un permiso de plantación sempre e cando non se faga en terras de uso agropecuario ou terreos forestais ocupados por frondosas. Calquera plantación inferior a esas dimensións lévase adiante sen apenas regulación, e non fai falta medir moito para saber que Galicia está chea de minifundios…Ademais, tamén está prohibida a súa presencia en zonas protexidas ou áreas pertencentes a rede Natura 2000, pero entón tampouco me explico por que ninguén evitou ou controlou a expansión desta árbore por As Fragas do Eume (mirade na ilustración de abaixo a transición de bosque atlántico a eucaliptal ao fondo).

Río Eume. Fonte: Ricardo Grobas, 2017, para Faro de Vigo

Entón, Que facemos co eucalipto?

Pois na miña opinión a resposta é, canto menos, complexa.

Como vimos, as plantacións intensivas destas árbores supoñen una perda de biodiversidade debido a que dificultan o crecemento doutras especies vexetais e afectan a eslavóns superiores da cadea trófica, como a presencia de aves por exemplo (Sabiades que hai moitas máis aves nun pinar ou nunha carballeira ca nun eucaliptal?5). Isto, sen dúbida supón unha fragmentación dos ecosistemas naturais.

Sen embargo, un sector da economía que facturou, so no ano 2018, 205.000.000 euros por ventas de eucalipto (uns 5,9 millóns de m3) sustentando 1.800 empresas e máis de 5.500 postos de traballo6, non pode deterse en seco.

    O que Galicia precisaría é facer unha boa xestión do recurso, con novas normativas que favorezan a plantación de exemplares endémicos con rendementos económicos parecidos (i.e algunha conífera) e maior distancia entre árbores, así coma esixir un maior cumprimento das normativas xa existentes (porque debe de ser pola noite cando os lindes se moven solos e os eucaliptos xerminan de forma natural…).

Só con deixar suficiente distancia entre árbores se controlaría a súa dispersión natural e se facilitaría o manexo en caso de incendios (isto tamén aplicaría aos bosques de coníferas, pero non os de carballos que gardan unha humidade elevada no seu sotobosque e dificultan a expansión do lume, iso si, estes últimos non medran rápido e polo tanto, non interesan).

Pois, para finalizar, este mes o goberno autonómico emitiu por fin a nova de que Galicia contará cun Plan Forestal dotado dunha inversión de 4.900 millóns de euros ata 2040. Aínda que se atopa en formato borrador parece que o plan definitivo sairá a finais da primavera que ven.

Este plan contempla a repoboación de coníferas para incrementar en 20 anos un 75% máis de talas e atender así demanda de celulosa á vez que se propón a redución dun 5% de superficie eucaliptal. A verdade é que o novo plan non parece demasiado ambicioso, quizás se podería facer máis, pero o máis importante sería que non se quedase só nunha idea non vinculante plasmada nun programa electoral.

    Déixovos unha imaxe dos titulares de prensa con diversos punto de vista para que cada un saque o seu e vos animo a deixar comentarios no blog sobre as dúbidas e curiosidades que teñades.

                                A vogal de medioambiente, Cristina Fernández González. 

Referencias bibliográficas

1             Ferreira, V., Koricheva, J., Pozo, J., Graça, M.A.S. 2016. A meta-analysis on the effects of changes in the composition of native forests on litter decomposition in streams. For. Ecol.Manag. 364: 27-38.

2             Graça M., Pozo, J., Canhoto, J., Elosegui, A. 2002. Effects on Eucalyptus plantations on detritus, decomposers, and detritivores in streams. Scientific World Journal 2: 1173-1185.

3             Castro-Díez, P., Fierro-Brunnenmeister, N., González-Muñoz, N., Gallardo, A. 2012. Effects of exotic and native tree leaf litter on soil properties of two contrasting sites in the Iberian Peninsula. Plant Soil 350:179-191.

4             Souto, X.C., Gonzalez, L., Reigosa, M.J., 1994. Comparative analysis of allelopathic effects produced by 4 forestry species during decomposition process in their soils in Galicia (NW Spain). Journal of Chemical Ecology 20: 3005-3015.

5             Calviño-Cancela, M., Rubido-Bará, M. 2013. Invasive potential of Eucalyptus globulus: Seed dispersal, seedling recruitment and survival in habitats surrounding plantations. For. Ecol.

Manag. 305: 129-137.

6             Calvo de Anta, R.M., Macías, F., Rigueiro, A., Silva, F.J. El eucalipto en Galicia: Aspectos ambientales y socioeconómicos relevantes. 2019. Confederación de organizaciones de silvicultores de España (COSE).