O Courel, corazón da Galiza. Saída 30-01/11/2021

“Terra de Caurel, aspra e forte, de inxente beleza…
Terra brava de lobos e águias; terra outa de fragas e devesas…”
A lus do Candil-Ánxel Fole

O Courel, a montaña luguesa, probablemente a zona de montaña máis biodiversa de Galiza. A través de 21.000 hectáreas, as tradicións culturais e a sabedoría medioambiental xúntanse para amosar de onde vimos e a quen pertencemos. A min asómbrame a cantidade de galegos e galegas que non coñece este espazo e, dos que o coñecemos, o pouco que aprezamos a súa riqueza medioambiental e cultural. Pero nesta fin de semana longa imos mellorar un pouco este aspecto.

Podemos comezar dicindo que no Courel hai de todo, non se deixa de lado ningún dos reinos, albergando fungos, flora e fauna moi diversos pero tamén formacións xeolóxicas moi curiosas e traballadas durante miles de anos. Tanto que o proxecto Montañas do Courel acadou en 2019 a categoría de Xeoparque Mundial aceptada polos expertos en xeoloxía, historia e natureza da UNESCO. Na serra pódense atopar os restos de ata 13 graciares diferentes, pegadas da última glaciación, dos que os máis famosos son A Laguna de Lucenza ou o Val da Seara. Ademais, a serra está chea de pasadizos e galerías conectados entre si para o desfrute dos afeccionados á espeleoloxía.

Os seus cumios son modestos e pouco escarpados, onde destaca o Pía Páxaro (1610m) coas súas extraordinarias vistas panorámicas e tamén os cumios de Formigueiros (1639m) e Montouto (1541m). Aínda que non son os máis altos, tampouco hai que descartar a beleza de montes coma o Alto do Couto e o Alto da Pedra.

Na contorna consérvanse restos de civilizacións prehistóricas coma os Castros de Vilar, fermosísimo paisaxe por riba do Río Lor, e a cova rupestre do Oso en Moreda. Pero tamén de civilizacións non tan prehistóricas, así atopamos restos de explotacións mineiras da época romana, coma Monte Cido e algunha ruina medieval, coma a fortaleza de Carbedo, en Esperante.

O Courel está atravesado por grandes veas e arterias de auga doce, fonte de vida. Un entramado de ríos e afluentes onde o Río Lor adquire especial importancia polo gran coto de troitas que ten. Ademais, ás súas beiras pódense observar lontras de cando en vez, así coma mouras peiteando os seus cabelos.. tal e como contan as lendas. Estade moi atentos que o cruzaremos moitas veces durante a nosa saída.

Acompañados polo aire, podemos observar exemplares de aguias cobreiras, miñatos e aguiachos, anímovos a que non lle perdades ollo porque levarei unha guía para tentar identificalas. Pegados á terra a súa biodiversidade é inesgotable. Para os afeccionados a micoloxía as opcións son moitísimas, dende as típicas zarrotas e cantarelos ata as mais mortíferas amanitas. Ao fondo da noticia tendes unha sinxela guía para que lle botedes unha ollada antes de ir.

Nos últimos anos tamén emerxeu un parque botánico adiado únicamente as orquídeas, esas fermosuras cheas de cores e formas. Pois aquí atopamos 25 especies pertencentes a 13 xéneros distintos que descansan sobre o chan de rocha caliza. Iso si, só unha delas é endémica da serra courelá, a Dactylorhiza cantabrica, con frores amarelas ou vermellas que coido que non atoparemos nesta época do ano.

Fotografía da Devesa da Rogueira por Pío García, obtida do seu blog (https://www.viajandoconpio.com/devesa-de-rogueira-folgoso-do-courel/)

Para os afeccionados a botánica, a Devesa da Rogueira é a guinda do pastel. Conforma un tipo de bosque atlántico de 3km2 que cambia de vexetación a medida que se ascende ata os 1600 metros de altitude. Pasamos de atopar arbustos baixos e plantas aromáticas a adentrarnos nun bosque pechado cheo de grandes árbores que protexen e suxeitan as repregadas ladeiras, por onde baixan multitude de regatos. Neste espazo deleitarémonos co silencio, cos cantos dos paxaros, co voo rasante das aves rapaces e mesmo poderemos seguir algún rastro que outro de corzos e gato montés, ou lobos con máis sorte.

Por elo, imos adicar o día principal da saída a visitar este espazo. Faremos a ben coñecida ruta PR-G222, coa compañía de Roi, socio do club, habitante do Caurel e licenciado en ciencias forestais, que nos irá contando as curiosidades que esconde esta terra. Non vos esquezades de ir apañando castañas porque, esa mesma tarde de volta o Acampamento, poderemos asalas para desfrutar do noso tradicional magosto no seu epicentro. Gaitas, panderetas, pandeiros e cunchas son benvidas para animar a velada así coma contacontos de lendas e historias máxicas moi apropiadas para o lugar.

Aínda con todo, gustaríame mencionar que O Courel ten dúas grandes presións antropoxénicas que xa levan feito varios estragos. Dende as explotacións de pizarra, que comezaron legalmente no ano 1974, co seu baixo porcentaxe de aproveitamento (só un 1% de todo o extraído é aproveitado como pizarra1) ata a emerxente industria/negocio dos megaproxectos de parques eólicos que levan a fragmentación de moitos hábitats. Por isto, vaiamos nesta saída en son de paz e harmonía coa natureza, como sempre facemos, en autocar e durmindo preto do chan, deixando só a pegada dos nosos pasos. Canto máis coñecemos máis nos urxe conservar. Paga a pena que dende os máis cativos ata os máis medrados vos animedes a vir a esta saída bañada das cores do outono que nos ofrece a serra courelá.

Imaxe das minas a ceo aberto do Courel, ano 2012.

Durante todas as xornadas estades convidados a sacar fotos da súa fermosura. Para motivarvos a que carguedes coa cámara, haberá un concurso no que establecerán 2 categorías, paisaxe e fotografía macro, que levarán un extra de puntuación para quen poida describir brevemente a especie ou ecosistema fotografado prestando especial atención a se se trata de ecosistemas/especies autóctonas ou alóctonas. Lembraredes da problemática das especies exóticas invasoras xa comentada aquí. As bases do concurso están especificadas aquí e os premios para cada categoría consistirán nun vale de 50€ para gastar en material de montaña e un agasallo conmemorativo coa historia do club.

Compartiremos esta saída coa sección de infantil, montaña, sendeirismo e coas persoas da UVIGO que desexen participar. Lembrade que todos debemos ter un seguro deportivo vixente para o día das actividades. Non esperes ata o final para anotarte xa que as prazas no autobús e no acampamento son limitadas. Saimos ás 07:30h dende Plaza España, máis información chamando ao club.

A LISTA ÁBRESE O DÍA 14 E PÉCHASE O 27 DE OUTUBRO

Unha aperta.

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente.

Bibliografía e enlaces de interese

1 Vidal Romani J.J., Grandal d’Anglade A., Vila Anca R. Percorrido xeolóxico pola serra do Courel. Universidade da Coruña.
https://www.usc.es/export9/sites/webinstitucional/gl/servizos/eccourel/descargas/PUBLIS/Percorrido-xeoloxico-serra-do-Courel.pdf

Guía de Micoloxía do Courel: https://www.usc.gal/export9/sites/webinstitucional/gl/servizos/eccourel/descargas/Micoloxia_galego_web.pdf

Guía de boas prácticas no Courel:

https://fundacionosopardo.org/wp-content/uploads/2019/06/Buenas-practicas-turismo-Courel.pdf

Bases do III Concurso de fotografía dixital (O Courel 30-01/11/2021)

PARTICIPANTES

Poderán tomar parte todos os fotógrafos, afeccionados ou profesionais, SOCIOS OU NON SOCIOS do club, que así o desexen. Quedan excluídas de participar as persoas encargadas da organización desta actividade.

Os dereitos de participación, tanto para socios como para os non socios, adquírense unha vez inscritos na saída do Courel que se realizará entre o 30 de outubro e 1 de novembro de 2021, especificando no momento da reserva de praza a opción de «Concurso fotográfico». Lembramos para os non socios que no momento da inscrición deben dispor dun seguro deportivo (no caso de non estar federados) necesario para os 3 días de actividade.

O número mínimo de participantes para que se celebre o concurso será de 5.

PERÍODO E MODO DE INSCRICIÓN

O período de inscrición, tanto para a actividade en sí como para o concurso fotográfico, ábrese o xoves 14 ás 19:30 horas e péchase o mércores 27 de outubro ás 21:00 horas.

Hai dúas opcións para inscribirse: pasando polo local social do club ou ben chamando por teléfono, no horario habitual, de martes a venres de 19:30 a 21:30 horas.

TEMÁTICAS

Haberá dúas categorías: paisaxe e fotografía macro. Ambas levarán un extra de puntuación para quen poida describir brevemente a especie ou ecosistema fotografado, prestando especial atención a se se trata de especies autóctonas ou alóctonas. Non é obrigatorio participar nas dúas temáticas.

FOTOGRAFÍAS

Cada autor poderá presentar ata un máximo de dúas fotografías por tema, é dicir, como máximo cada fotógrafo achegará catro fotografías.

As obras presentaranse a concurso únicamente como arquivos dixitais, admitirase o formato JPEG, sen engadidos de marcos, bordos ou pés de foto e cunha resolución suficiente para amplialas a 40x30cm (peso máximo 2mb). Aconsellámosvos traballar coa máxima resolución das vosas cámaras fotográficas, facer unha comprobación previa dos parámetros da cámara e asegurarse de que a tarxeta estea limpa e teña capacidade suficiente.

Adicionalmente, para os que queirades a puntuación extra, engadirase un texto en Word ou PDF co título da obra e a descrición da mesma.

PRESENTACIÓN

Os concursantes terán que enviar as fotografías a dirección de correo electrónico info@trevinca.es. Deberán estar perfectamente identificadas con respecto á autoría e categoría á que se presenta cada unha, seguindo o seguinte esquena: “NomeAutor/a_Macro”; por exemplo “CristinaFernándezGonzález_Paisaxe”. Deberase identificar deste mesmo modo o word ou PDF coa descripción da obra, no caso de engadilo.

Dende ese enderezo se enviará un e-mail de confirmación cando se reciban. Unha vez enviadas o concursante non poderá facer cambios.

DATA DE ADMISIÓN

O prazo de presentación estará aberto dende que remate a actividade do Courel o luns 1 de novembro ás 21:00h ata o venres 5 de novembro ás 21:00h. Tódalas obras enviadas fora de prazo non poderán participar no concurso.

LUGAR E DATA DE EXPOSICIÓN PÚBLICA

Tras unha previa selección, as obras recibidas serán expostas no local social do club en formato 40x30cm a partir do martes 19 de novembro ás 19:30h.

XURADO

 O xurado será designado pola Xunta Directiva do Club Peña Trevinca Montañeiros de Galicia. Estará formado por tres persoas independentes que se distinguen polo seu elevado grao de experiencia, coñecementos e gustos en temas fotográficos. O seu fallo é inapelable e, se houber lugar, decidirá sobre calquera incidencia que puidese presentarse.

Avaliarán as fotografías presentadas a concurso de forma individual e anónima, baseándose nunha rúbrica que será publicada na web unha vez finalizado o prazo de presentación de fotografías (venres, 5 de novembro ás 21:00h).

FALLO

O fallo do xurado farase público o martes 19 de novembro ás 20:00h no local social do club, anunciándose na web e nas redes sociais do Club Pena Trevinca Montañeiros de Galicia nas seguintes horas.

PREMIOS

Se entregará un premio monetario para gañador/a en cada unha das temáticas. Constará dun vale de 50€ para gastar en material deportivo. Ademáis, os segundos postos terán un agasallo conmemorativo da historia do Club Peña Trevinca Montañeiros de Galicia.

O mesmo autor/a non poderá obter os dous postos, só o primeiro ou segundo, de modo que os premios non son acumulativos, sempre prevalecerá o de maior valor. Os premios serán entregados no acto social de entrega de trofeos anual que se celebrará no auditorio dos PP. Capuchinos o día 17 de decembro ás 20:30h.

OUTRAS CONSIDERACIÓNS

No procesado das fotografías admitiranse os axustes propios do revelado dixital (balance de brancos, exposición, niveis, contraste, saturación, enfoque…) así como a limpeza de partículas e recortes moderados. Tamén se darán por correctos aqueles cambios que se poidan realizar polas opcións inherentes á máquina utilizada. Non se admitirán alteracións nin manipulacións da imaxe, ou parte/s da imaxe, que impliquen que a fotografía pase a reflectir unha realidade distinta á fotografada.

Os/as autores/as das fotografías que acaden a fase final das deliberacións do xurado poderánselles solicitar, se resultase necesario e por calquera medio, as aclaracións sobre a imaxe que se consideren pertinentes. A dirección técnica do certame poderá rexeitar as fotografías que non se axusten ás presentes bases, temas e categorías. Así mesmo, e en todo caso, poderánselles solicitar os arquivos primarios da cámara e a non presentación dos mesmos poderá supoñer a descualificación da fotografía.

A organización resérvase o dereito para realizar as copias que precise para a súa reprodución ou utilizar os orixinais en publicacións relacionadas con este concurso, indicándose sempre o nome do autor/a. Enténdese a cesión dos dereitos de reprodución das fotografías participantes sempre que se mencione a autoría e teña como fin a divulgación e promoción cultural e, en calquera caso, sen ningún tipo de beneficio económico.

Os participantes deberán ser os únicos titulares dos dereitos de autor das fotografías e responsabilizaranse totalmente de que non existan dereitos de terceiros nas obras presentadas, así como de toda reclamación por dereitos de imaxe.

Os arquivos dixitais non serán devoltos.

Os datos persoais facilitados polos concursantes serán tratados de conformidade ao establecido na Lei Orgánica 15/1999, do 13 de decembro, de Protección de Datos de Carácter Persoal, podendo os mesmos exercitar os seus dereitos de acceso, rectificación e cancelación.

O feito de participar neste concurso fotográfico implica a aceptación íntegra das presentes bases.

Agradecementos xornada de Especies Exóticas Invasoras

Como xa sabedes, a fin de semana pasada celebramos un par de xornadas dedicado ás Especies Exóticas Invasoras.

O venres, José María Sánchez Fernández, investigador do departamento de Bioloxía Vexetal e Ciencias do solo da UVIGO, viu o local social do club a falarnos da problemática que xera a introdución destas novas especies cando proliferan e desprazan a outras autóctonas, tanto dende o punto de vista ecolóxico como económico.

Con él tamén tivemos tempo para falar brevemente da lexislación que existe para controlar a súa dispersión ou erradicación e da importante acción política que se debe desenvolver para que isto se dirixa cara un bó porto.

A verdade que é un pracer contar con persoas que aman o que fan e que se ofrecen a transmitir a súa sabedoría aos demais, sen ningún interese a maiores que o de compartir coñecemento e xerar pensamento crítico. Moitísimas grazas José María!

Pois xa postos na temática, o sábado ben cedo nos diriximos a Serra do Galiñeiro onde quedamos con Xosé Taboada, coordinador da Comunidade de Montes de Vincios (@montesdevincios), quen nos explicou todo o traballo que veñen desenvolvendo na serra, dende retirada de especies do xénero Eucalyptus e acacias negras (Acacia melanoxylon), ata a xestión de novas plantacións e a importante visibilización do valor económico dos espazos naturais.

Con él nos diriximos cara unha zoa, preto do merendoiro do Galiñeiro, onde xa se talaran eucaliptos tempo atrás. A nosa labor era cortar os novos brotes que proliferaran en poucos meses, porque como nos decía Xosé, o eucalipto remata morrendo por “cansancio”, ata 4 veces pode rebrotar con forza! Espero que desta volta se cansara él antes ca nós.

Ademais, Xosé nos falou dun proxecto moi divertido que se traen entre máns. Poderíase dicir que é unha nova modalidade “deportiva-medioambiental” que anima a persoas de tódalas idades e condicións a tomar cartas no asunto e participar na retirada e agotamento destes rebrotes de prantas. Chámase Rockking!! E xa teñen unha propia páxina en Facebook (#Comunidaderokking) onde podedes ver os avances que van facendo todos os voluntarios. Vos deixo aquí o vídeo tutorial de qué é o que hai que facer para todos os queremos axudar a manter os nosos montes en bo estado.

E xa que estabamos no Gali, pois por qué non? Subimos un pouquiño máis e pasamos unha xornada de escalada moi divertiva e apta para todos os niveis! Grazas a Xosé, vogal de escalada do club, por vir, traer material e abrirnos todas as vías! 😊

Espero que as dúas xornadas foran de desfrute para todos vós e que sigades participando nestas iniciativas. Con colaboración todo se consegue! Vos deixo aquí o enlace coas fotos da actividade.

Unha aperta e vémonos nos montes e no mar!

Cristina Fernández, vogal de Medioambiente.

Charla e xornada sobre as Especies Exóticas Invasoras (17 e 18 de Setembro)

Como xa sabedes, a intención neste mes é levar a cabo unha xornada de retirada dalgunha das especies invasoras que ameazan os nosos ecosistemas.

Cando unha especie exótica entra nun ecosistema novo e se convirte nunha invasora pode acarear grandes danos para o lugar. Dende desprazar a especies autóctonas, provocando ao fin a perda de biodiversidade, ata xerar riscos para a saúde ocasionando perdas económicas. Algúns exemplos xa foron descritos no artigo anterior “Un ecosistema biodiverso é un ecosistema san: a problemática das especies exóticas invasoras”. Aí descríbese o caso particular do visón americano (Neovison vison) frente ó europeo (Mustela lutreola). Como dato a engadir gustaríame mencionar que xa no 2013 os datos publicados polo Ministerio de Agricultura, Alimentación e Medio Ambiente aseguraban que en España só quedan 500 exemplares adultos de visón europeo fronte os 30.000 exemplares de visón americano1. Outro caso menos coñecido é o do caranguexo de río vermello americano (Procambarus clarkii) protagonista da portada desta entrada, que foi introducido en España nos anos 70 con fins comerciais e en poucas décadas xa se atopaba distribuído por toda a península poñendo en jaque ás poboacións do caranguexo autóctono (Austropotamobius pallipes) pola introducción dunha peste perigosa para a especie autóctona (a chamada afanomicosis)2,3.

En España, según o catálogo de Especies Exóticas Invasoras, temos 193 especies alóctonas de fungos, algas, mamíferos, aves, crustáceos e flora entre outros4. Como cidadáns se nos convida a dar a voz de alarma se nos atopamos con algunha destas especies que non estea recollida no catálogo poñéndonos en contacto coa autoridade ambiental competente na comunidade autónoma ou directamente ao Ministerio para la Transición Ecolóxica e o reto demográfico. A priori é unha boa iniciativa. O que pasa é que a meirande parte de nós non sabemos diferenciar as especies autóctonas das alóctonas, onde eu mesma me inclúo, polo que se fai necesario poñer máis esforzos en educación ambiental neste eido a fin de conservar os nosos ecosistemas.

Deixo aquí unha noticia que me sorprendeu. Quitando o sensacionalismo que teñen os medios, eu confío na intención deste señor que viu vivir moi preto do Courel e decidiu crear un pequeno oasis de vida autóctona na súa parcela.

Dende o club, estamos moi concienciados coa temática e decidimos poñer o noso gran de area colaborando na erradicación do Eucalipto na nosa contorna. Non é a primeira vez que o facemos e desta volta vos convidamos a que o próximo sábado día 18 de Setembro as 09:00h, vos animedes a podar restos de eucaliptos xa cortados que están rebrotando nos montes da Serra do Galiñeiro en colaboración coa Comunidade de Montes de Vincios.

Será preciso que o que poda leve unha macheta, xa que non temos para todos. O transporte esta vez farase de xeito individual, e tamén vos animo a que levedes xantar e material de escalada para os que se queiran quedar a facer unhas vías se o tempo o permite! Xose Viana, vogal de escalada do club, estará con nós ? Aínda que lembrade que para escalar é necesario ter seguro deportivo vixente ese día.

A efectos de quorum é preciso chamar ao club antes do xoves para anotarvos (telf. 986420551), aí se vos dará máis información do punto de encontro. A actividade é gratuíta, os únicos que se lucran son os montes.

Ademáis, para os que esteades interesados, o venres 17 ás 20:00h estará no noso local social José María Sánchez Fernández, investigador da UVIGO do departamente de Bioloxía vexetal e Ciencias do solo, para facernos unha pequena presentación e contestar a tódalas dúbidas que se nos poidan ocurrir. Aproveitade a ocasión porque non sempre se pode dispoñer dun experto que se ofreza a transmitir os seus coñecementos!

Referencias bibliográficas

1Estrategia de gestión, control y erradicación del Visón Americano (Neovison vison) en España. 2013. Dispoñible en https://www.miteco.gob.es/es/ceneam/grupos-de-trabajo-y-seminarios/red-parques-nacionales/Estrategia%20de%20Control%20y%20Erradicaci%C3%B3n%20del%20Vis%C3%B3n%20Americano_tcm30-169146.pdf

2Acevedo-Limón, L.; Oficialdegui, F. J.; Sánchez, M. I. and Clavero, M. (2020) Historical, human and environmental drivers of genetic diversity in the red swamp crayfish (Procambarus clarkia) invading the Iberian Peninsula. Freshwater biology 65, 8 https://doi.org/10.1111/fwb.13513

3Panteleit et al. (2018) Hidden sites in the distribution of the crayfish plague pathogen Aphanomyces astaci in Eastern Europe: Relicts of genetic groups from older outbreaks? Invertebrate pathology 157 https://doi.org/10.1016/j.jip.2018.05.006

4Catálogo de Especies Exóticas Invasoras de España. Dispoñible en

https://www.miteco.gob.es/es/biodiversidad/temas/conservacion-de-especies/especies-exoticas-invasoras/ce-eei-catalogo.aspx

Un ecosistema biodiverso é un ecosistema san: a problemática das especies exóticas invasoras.

A biodiversidade non é is que a diversidade de vida. Nesta definición entran todas as especies de plantas, animais, fungos e protistas, grandes ou microscópicos, que conviven nun espazo determinado compartindo ou competindo polos recursos do lugar. Así, a biodiversidade está en todas partes, dende terra, auga, e aire, ata as nosas cidades de asfalto.

Un ecosistema biodiverso é un ecosistema san. Imaxinemos un territorio moi amplo, digamos por exemplo a extensión dunha sabana en África. Imaxinemos que esta sabana ten unha cadea trófica moi simple, é dicir, cada un dos elos está formado por un só tipo de organismo. Un tipo de pasto baixo e árbores baobab como produtores primarios, un herbívoro como a xirafa, un carnívoro coma o león e un só tipo de descompoñedor adaptado a esas especies. Que pasaría se de súpeto entra no ecosistema un fungo que afecta abaobab facendo que perda as súas follas?

Pois o que pasaría é que o ecosistema completo colapsaría en cuestión de pouco tempo. A xirafa xa non tería follas que comer, o león non tería xirafas e pouco a pouco os descompoñedores tamén se irían quedando sen follaxe e materia orgánica que descompoñer.

A presenza ou ausencia de certos organismos, ten repercusións no funcionamento dos ecosistemas1, dende o ciclo de xeración e consumo de nutrientes ata a regulación do clima. Canto máis rico é o ecosistema, máis biodiverso, máis posibilidades ten de afrontar ameazas e cambios. É o que se denomina ser máis resiliente. E é precisamente aquí onde radica a principal importancia das especies exóticas invasoras.

Figura 1. Procedencia de distintas especies exóticas invasoras naturalizadas en España2.

Na actualidade, as probabilidades de que un organismo calquera chegue a un lugar novo, afastado do seu lugar de orixe, son moi altas. Isto débese a que vivimos nun mundo moi globalizado, tanto o transporte en avión, coma en barco ou mesmo coche, eliminan as fronteiras naturais e se converten en grandes factores de dispersión de especies. Cabe mencionar aquí que as aves e o vento tamén son factores de dispersión, e que as invasións biolóxicas por especies exóticas son parte dun factor natural de dispersión, non obstante, o son a moita menor escala do que está a acontecer na actualidade por mor das actividades antropoxénicas (entendidas como uso de medios de transportes3, uso intensivo do solo4 e contaminación5). Isto leva ao que se coñece como globalización da natureza.

En resumidas contas, cando unha especie chega a un lugar novo pode morrer ou proliferar. Aí reside a diferenza entre especies exóticas e especies exóticas invasoras. As especies exóticas invasoras son capaces de sobrevivir fóra do seu hábitat de distribución natural, son capaces de reproducirse e teñen certas vantaxes sobre os organismos autóctonos do lugar, de modo que chegan a naturalizarse nesa nova ubicación.

No seguinte vídeo tedes un exemplo explicativo do que ocorre cando unha especie exótica potencialmente invasora chega a un ecosistema novo e o convirte no seu hábitat.

deo do proxecto Divulgare do grupo de investigación de Ecoloxía e Evolución de plantas da Universidade de Vigo6.

Neste caso, o visón americano ten certas características que o fan máis aventaxado no medio que o visón europeo. É is grande e forte, máis agresivo e porta virus perniciosos para as especies nativas, entre outras cousas. Así, reprodúcese sen problema chegando a mermar considerablemente a poboación do visón autóctono.

No océano tamén ocorre. Con todo, a historia é is complexa e difícil de seguir principalmente porque non gozamos de tantos datos, pero tamén porque o control e a retirada de especies alóctonas implica unha loxística moi complicada nun medio tan dinámico.

    Non obstante, a perda de biodiversidade debido á introdución de especies exóticas documéntase dende hai tempo. O seguinte gráfico recopila información de 185 investigacións onde se comparan hábitats con presenza e ausencia de especies exóticas invasoras, calculando o efecto que teñen as especies alóctonas sobre a diversidade bioloxica do hábitat seleccionado.

Figura 2. Efecto positivo ou negativo da presenza de especies exóticas invasoras nos ecosistemas acuáticos e terrestres para distintas categorías de organismos7.

O que se amosa neste gráfico, é que, na maioría dos casos, a presenza destas especies derivou nunha perda de biodiversidade, tanto en hábitats terrestres coma acuáticos, e tanto de organismos simples coma complexos, como as algas ou as aves.

Podemos chegar a pensar que todo isto forma parte do cambio natural e que non debemos preocuparnos en exceso. Pero realmente, o que está a acontecer é que imos camiñando pasiño a pasiño cara a ese ecosistema de selva tropical que puxemos de exemplo, onde cada vez quedan menos especies, facendo un ecosistema pouco resiliente, susceptible a que calquera estresor de carácter natural ou antropoxénico lle afecte.

Sen ir máis lonxe, e cun exemplo que nos toca de preto, neste artigo, xa falamos da importancia do eucalipto como especie exótica invasora nos montes galegos. Xa vimos que onde medra eucalipto dificúltaselle a reprodución a outras plantas e que son poucos os organismos autóctonos que poden sacar proveito desta árbore. Tamén se falou de que tiña unha capacidade de expansión que non hai que pormenorizar e que ocupa un gran territorio nos montes da Galiza. Agora ben, se cada vez temos máis eucalipto e de súpeto un ano se dan as condicións adecuadas para que o picudo ou gorgojo do eucalipto (Gonipterus scutellatus) prolifere máis do habitual…zas! O eucalipto entra en crise, e o pouco ecosistema que tiñamos desaparece tendo unhas repercusións en cadea que xa nos podemos imaxinar, neste caso sobretodo repercusións económicas.

Por dar un dato económico, xa no ano 2005 se calculou que as especies introducidas en Estados Unidos provocaron unha perda de 120.105 millóns de dólares americanos nun só ano8. Perdas medidas como danos ambientais, de cultivos, de introdución de axentes patóxenos ou de saúde humana. Aquí é onde ún se para a pensar se non sería mellor evitar e controlar a entrada de especies alóctonas en vez de invertir cartos e arranxar o estropicio…

E aínda que pareza un problema local, nada máis lonxe da realidade. Están documentadas especies que comenzaron a súa viaxe moi lonxe e en poucas décadas percorreron miles de km estendéndose por todo o globo. Por exemplo, a alga Caulerpa taxifolia, alga tropical empleada en acuarios e introducida accidentalmente dende Mónaco no 19849, hoxe ocupa a meirande parte do Mediterráneo documentándose tamén en augas de EEUU. Podedes atopar máis exemplos nas referencias citadas ao final.

É cuestión de tempo que unhas poucas especies se fagan eco en toda a terra, e otras poucas no mar. Os estresores do cambio climático, xunto coas intervencións directas do ser humano, provocan a perda de hábitat de moitas especies, o que non fai máis que poñerllo complicado á biosfera. Pero xa falaremos disto noutro capítulo…

Aproveito para dicir que de cara a setembro, no local social do club Peña Trevinca, teremos unha charla de José María Sánchez Fernández, investigador da UVIGO e unha posterior xornada de retirada de especies exóticas invasoras polos montes da contorna de Vigo, xa iremos dando máis detalles a medida que se acerque a data.

Unha aperta.

Cristina Fernández, vogal de Medioambiente.

Referencias bibliográficas

1 Vilá, M.; Espinar, J.L.; Hejda, M.;Hulme, P.E.; Jarosik, V.; Maron, J.L.; Pergl, J.; Schaffner,U.; Sun, Y. and Pysek, P. (2009) Ecological impacts of invasive alien plants: a meta-analysis of their effects on species, communities and ecosystems. Ecology Letterts 14: 702-708 doi: 10.1111/j.1461-0248.2011.01628

2 Dirección General de Medioambiente, Proyecto LIFE 10 NAT/ES/000582. Lucha contra las especies invasoras de las cuencas hidrográficas de los ríos Tajo y Guadiana en la Península Ibérica.

3 Wilting, H.C.; Schipper, A.M.; Bakkernes, M.; Meijer, J.R. and Huijbregts, A.J.  (2017) Quantifying biodiversity losses due to human consumption: A Global-sclale footprint analysis. Environmental Science & Technology 51:3298-3306 DOI: 10.1021/acs.est.6b05296

4 Dudley, N. and Alexander, S. (2017) Agriculture and biodiversity: A review. Biodiversity 2017. doi.org/10.1080/14888386.2017.1351892

5 Beketov, M.A.; Kefford, B.J.; Schäfer, R.B. and Liess, M. (2013) Pesticides reduce regional biodiversity of stream invertebrates. PNAS 11:11039-11043 doi/10.1073/pnas.1305618110

6 Proxecto Divulgare, Universidade de Vigo: http://plantecology.webs7.uvigo.es/divulgare/

7 Mollot, G.; Pantel, J.H. and Romanuk, T.N. (2017) The effect of invasive species on the decline in species richness: A global meta-analysis. Advances in Ecological Research 56 ISSN 0065-2504 .doi.org/10.1016/bs.aecr.2016.10.002

8 Pimentel, D.; Zuniga, R. And Morrison, D. (2005) Update on the environmental and economic costs associated with alien-invasive species in the United States. Ecological Economics 52:273-288.

9 Lowe S., Browne M., Boudjelas S., De Poorter M. (2004) 100 de las Especies Exóticas Invasoras más dañinas del mundo. Una selección del Global Invasive Species Database. Versión electrónica: www.issg.org/ bookletS.pdf.

Agradecementos participación Día Mundial dos Océanos (08 de Xuño)

Desfrutamos da proxección do documental “A Mar do Fin do Mundo: Marcados para sobrevivir”. Un documental gravado nas nosas augas onde se expón a fermosura somerxida á vez que se amosa a gran labor científica que se fai para conservala.

    Con nós estivo Jose Irisarri, produtor do documental, quen se quedou ata o final e contestou as preguntas de todos nós. Sen dubida una contribución marabillosa, xa levábamos 40 minutos de debate a aínda quedaban preguntas no tinteiro. Foi xenial ter a unha persoa con máis de 4000 mergullos ás súas costas e xa 40 anos traballando no sector que nos contase anécdotas e destapase curiosidade sobre o mundo mariño.

Penso que todas e todos os que asistimos quedamos encantados coa proxección, dende descubrir como se fan mostraxes de seguimento de quenllas ata ver centolas recorrer centos de quilómetros cos seus enormes peiteados dignos da mellor alfombra vermella. A min ponme moi leda descubrir que existe este gran interese polo noso mar, por como se conserva e por saber que se pode ou debe facer para evitar o seu deterioro.

    Creo que tampouco quedou sen protagonismo Rena Ortega, quen nos amosou un gran abanico do seu traballo como ilustradora, principalmente baseado nos océanos. Vos deixo aquí a súa foto para que vaiades engadindo estas marabillosas obras á vosa lista.

Con iso non me queda máis que agradecer a estas dúas persoas, sen elas este evento non sería posible.

    Tamén quixera agradecer a Luis Álvarez, por facilitarnos de novo o sistema de son, a Faustino por prestarnos o auditorio dos PP. Capuchinos durante toda a xornada. Así como a Alfonso Mandado (UVIGO) e Nuria Rodríguez (Concelleira de Medioambiente-Concello de Vigo) polo seu apoio e colaboración para este acto.

E por último, aos 68 asistentes, que estiveron atentos e activos durante o acto! Espero que poidamos seguir compartindo momentos coma estes ?

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente

**Tedes algunhas fotos aquí** 

Agradecemento Limpeza de Praias (06 de Xuño)

 Queremos dar as grazas a tódalas persoas que participáchedes onte na limpeza de praias.

Dende a desembocadura do río Mougás no concello de San Miguel de Oia ata as marismas preto da parroquia de Salcidos, 40 persoas andiveron durante toda a xornada apañando todo o lixo que poideron.

Adicamos máis esforzo a primeira das praias, a desembocadura do Mougás, porque, o non ser zona de praia turística, os concellos non derivan esforzos a recollida de lixo nestas áreas. Só aquí nos atopamos todo o que podedes observar na fotografía, a maioría plásticos, pero tamén algún vidrio, textiles, e ata rodas.

Isto só deixa en evidencia que non está todo feito. A pesar de que a labor dos concellos cas brigadas de limpeza de praias na época estival é moi importante, quero recordar que o máis importante é tirar menos e levar a cabo unha boa xestión dos residuos.

Iso sí, o traballo mereceu a pena o ver o resultado ?

No resto da xornada atopamos un pouco de todo, dende alfombras e colchóns ata cordas, pasando por envases, colillas, vidrio, escombros, utensilios hixiénicos, seguido de un longo etc.

Gustaríanos agradecer a colaboración aos concellos de San Miguel de Oia e A Guarda por recoller e xestionar os refugallos apañados durante esta xornada.

Tamén agradecer a Manuel por vir con nós e ilustrarnos coa súa sabiduría sobre a zona (non vos perdades a súa web “El Naturalista cojo) e a Kiko, socio do club, por colaborar persoalmente en toda a organización da saída.

Tamén dar os máis sinceiros agradecementos a Manuel de Tamuxe Kayaks por colaborar con nós deixándonos os kaiaks a metade de prezo para que todos e todas puidéramos desfrutar desos maravillosos 7km remontando o río Miño e o río Tamuxe, unha ruta fermosísima.

Así mesmo, agradecer a Jose Irisarri e Rena Ortega por compartir con nós este día tan especial deixándonos moitas ganas de falar con eles mañá, día Mundial dos Océanos, ás 8pm no auditorio dos PP Capuchinos. Cita que temos gardada para asistir a proxección do documental “O Mar do fin do mundo: Marcados para sobrevivir”. Deixo aquí a noticia que contén o trailer porque non ten perda.

Vos deixo AQUÍ o link cas fotografías que sacamos durante a saída do domingo.

 Moitísimas grazas a todos por participar!

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente.

DÍA MUNDIAL DOS OCÉANOS (6/8 de Xuño)

 

Recordatorio Actividades

Domingo 6 de Xuño

Grupo de andaina:

Comezaremos a marcha 3km antes de A Garda camiñando sempre pegados á costa ata chegar a desembocadura do Miño en Camposancos. Durante o traxecto iremos recollendo plásticos edemais “obxectos perdidos” que atopemos. Despois completaremos a xornada cun percorrido cheo de marabillosas vistas que nos levará a subir ao Monte de Santa Trega para descender cara A Garda.

Grupo de kaiak:

Comezaremos camiñando no estuario do río Miño, en Salcidos, ata a mesma desembocadura do río en Camposancos. Durante o percorrido apañaremos calquera tipo de lixo que se atope preto do río, nas marismas, no pinar ou na praia. Sobre as 14h. Nos dirixiremos o punto de encontro cos kaiaks, na praia da Armona, para dar comezo a segunda parte da xornada remontando o río Miño que nos levará sobre 2 horas e onde tamén levaremos bolsas para ir apañando o que atopemos na ribeira do río. Lembrade levar traxe de baño e calzado que se poida mollar, a roupa quedará no bus.

Para ambos grupos o autobús sairá ás 9:00 dende la Plaza de España.

Sección Infantil:

Os nosos compañeiros máis pequenos poderán axudar en todo o tramo de recollido de lixo a pé que fará o grupo do Kaiak para chegar ata a Praia do Muíño onde decidirán quedarse ou camiñar un tramo máis de costa antes de regresar a casa.

Facilitaranse bolsas e luvas para as labores de limpeza

Martes 8 de Xuño

Nos xuntaremos todos no Auditorio dos PP Capuchinos (Vázquez Varela, 15) ás 20h para desfrutar do excelente documental ““O Mar do Fin do Mundo: Marcados para sobrevivir” onde nos acompañará o seu produtor Jose Irisarri. Nese mesmo espazo tamén contaremos coa presencia da ilustradora mariña Rena Ortega.

NON PERDADES ESTA DATA!




Día Mundial dos Océanos: Quedan poucas prazas!

 

6 e 8 XUÑO:

Queremos recordarvos que aínda quedan prazas para a actividade do día 6 de xuño.


Sairemos ás 09:00h. en bus dende a Praza de España para chegar ao concello da Guarda cara ás 10. Alí nos dividiremos en dous grupos, dependendo de se prefiren facer ruta a pé ou en kaiak.

O primeiro grupo camiñará dende as proximidades da praia de Fedorentos ata o comezo da praia de Camposancos, onde se reunirá co outro grupo que virá pola mesma praia camiñando en sentido contrario.

Alí xuntaremos os refugallos recollidos nos dous traxectos e faremos un breve descanso para comer. Ás 14:00h. os dous grupos volveránse  dividir para facer a ruta a pé cara a Santa Trega ou disfrutar do río Miño na ruta en kaiak.

Unhas tres horas máis tarde reunirémonos de novo no autobús para regresar a Vigo.

Recordamos aos participantes que vaian no kaiak que leven traxe de baño, roupa de recambio e calzado que se poida mollar. Neopreno non fará falta e os kaiaks levarán un pequeno barril estanco para gardar as pertenzas de cada un.

A LISTA ESTÁ ABERTA ATA O DÍA 3 DE XUÑO! QUEDAN POUCAS PRAZAS!

Aquí tamén aproveito para recordar a actividade do día 8 de xuño onde se proxectará o documental O Mar do Fin do Mundo: Marcados para sobrevivir” ás 20:00h. no auditorio dos PPCapuchinos (Vázquez Varela 15, Vigo).

Ese mesmo día o produtor do documental, Jose Irisarri, virá a contestar a todas as vosas preguntas e dúbidas e falaranos do seu próximo proxecto, sempre en prol da conservación das nosas rías.

Ademais gozaremos da presenza de Rena Ortega, ilustradora mariña, que terá un pequeño posto de venda para quen desexe adquirir algunha das súas ilustracións e coñecer o seu traballo.

Aquí vos deixo o cartel da actividade e vos invito a ollar a entrada anterior do blog onde falamos deste día tan especial con máis de detalle.



VIDE COÑECER O NOSO MUNDO SUBMARINO!

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente. 

Día Mundial dos Océanos

 

O día 8 de Xuño foi declarado pola ONU Día Mundial dos Océanos baixo o lema de “Nuestro Océano es nuestro futuro”.

Exemplar de Sepia oficinalis nas augas da Ría de Vigo

O propósito deste día é concienciar á poboación sobre as consecuencias que a actividade humana ten sobre os océanos e acadar unha xestión sostible dos nosos mares.

Pero, por qué habemos de preocuparnos polos océanos? O océano cobre o 70% da superficie terrestre. Debido á súa circulación, ten un papel fundamental na regulación da temperatura na Terra permitindo que nós nos aloxemos nela. Pero non só iso, os océanos absorben máis do 30% do CO2 que se emite a nivel global1 e aportan máis da metade do osíxeno que respiramos, todo grazas ao papel fundamental dos organismos que conforman a base da cadea trófica. Non obstante, o aumento progresivo das emisións de CO2 están a provocar que o equilibrio químico das masas de auga se modifique cara a unha acidificación oceánica cada vez máis acusada (o océano xa é un 30% máis ácido hoxe do que era na época preindustrial2). Isto obriga a millóns de organismos a terse que adaptar á nova situación e pon en perigo unha cadea trófica escollida durante millóns de anos de evolución.

Para frear este fenómeno, no cume de París estableceuse que o aumento de temperatura non debería sobrepasar os 1.5ºC respecto a época preindustrial (agora estamos 1.2ºC por riba, ver entrada anterior no blog), con isto establecéronse tamén as reducións pertinentes en emisións de gases de efecto invernadoiro.

Por outro lado, non hai dúbida de que o Océano é unha gran fonte de alimentos. Non obstante, dende a metade do século XX as frotas pesqueiras teñen que investir 5 veces máis esforzo para obter o mesmo número de capturas (FAO3). Qué nos amosa este dato? Que cada vez hai menos peixes no mar. A sobrepesca e a sobreexplotación dos recursos mariños está facendo que as redes tróficas dos ecosistemas se desequilibren. O consumo desmesurado de especies que se atopan na cima da cadea trófica, grandes depredadores coma o atún ou o peixe espada, ten efectos de cascada trófica que non vemos, isto é, efectos en tódolos demais elos da cadea.

A investigación científica que permita coñecer con exactitude os ciclos reprodutores das especies no seu medio natural, así coma xerar bases de datos globais con censos de abundancia de cada especie, é unha ferramenta fundamental para que poidamos seguir extraendo os recursos do medio mariño dun xeito sostible, o que vén significando que “o pan de hoxe non sexa fame para mañá”.

Sen dúbida, son os gobernos e as alianzas globais os que, na miña opinión, deben establecer gobernanzas con leis que se fagan cumprir. Non é momento de facer a vista gorda. É necesario establecer unha regulación no océano ao completo, non só nas augas nacionais de cada país. Para acadalo, preténdese establecer un “Pacto dos Océanos” impulsado pola ONU. Aínda que, parece mentira que representando tanta superficie do planeta e dependo dos océanos como dependemos, este tratado aínda non estea completamente posto en marcha.

Dende o Club Peña Trevinca, en colaboración coa Universidade de Vigo, queremos apoiar co noso gran de area a este día.

O noso cometido é achegar as nosas rías á poboación que temos mais preto. Sóese dicir que un ecosistema que non se coñece non se conserva, e por elo queremos que todos sexades partícipes das actividades que temos propostas para este día.

Comezando o domingo día 6 de xuño, faremos unha recollida de lixo na Praia de Camposancos (pode modificarse dependendo da xestión de residuos do concello de A Guarda) e posterior ruta en kaiak polo Río Miño coa colaboración da empresa Kayaks Tamuxe.

Para continuar, o martes 8 de xuño as 20h. no auditorio dos PP. Capuchinos (Vázquez Varela 15), proxectarase do documental “O mar da fin do mundo: Marcados para sobrevivir” coa participación do seu produtor, Jose Irisarri, quen se prestará a contestar a tódalas dúbidas e curiosidades que teñades sobre o documental e nos presentará o seu novo proxecto en prol da saúde dos océanos.

Aquí vos deixo o tráiler do documental, non lle perdades ollo a fermosura das nosas rías e a importancia do labor científico enfocado cara a conservación das mesmas.

Ese mesmo día tamén lle faremos un oco a ilustradora Rena Ortega quen virá ensinarnos as súas marabillosas ilustracións sobre o mundo mariño. Alí mesmo poderedes mercar parte do seu traballo.

Déixovos para finalizar o cartel da actividade deseñado pola artista que podedes difundir ao voso antollo.

Un saúdo e vémonos no mar!

Cristina Fernández González, vogal de Medioambiente